Zachowek jest instytucją prawa spadkowego umożliwiającą zabezpieczenie sytuacji majątkowej członków najbliższej rodziny spadkodawcy, w razie pominięcia ich przez spadkodawcę w testamencie bądź otrzymania mniejszego udziału w spadku niż wynika to z przepisów prawa. Zachowek to zatem uprawnienie do partycypacji w określonej części wartości majątku spadkodawcy, które stanowi ograniczenie swobody testowania.
Prawo do zachowku powstaje z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy.
KOMU PRZYSŁUGUJE PRAWO DO ZACHOWKU?
Prawo do zachowku przysługuje najbliższej rodzinie spadkodawcy. Do kręgu osób, którym ustawodawca przyznaje uprawnienie do dochodzenia tego roszczenia zalicza się:
- Zstępnych (dzieci, wnuki itd.),
- małżonka,
- rodziców,
- przysposobionego i jego zstępnych, których traktuje się na równi ze zstępnymi spadkodawcy,
- przysposabiającego, który wchodzi w miejsce rodziców przysposobionego lub obok rodzica, jeżeli jest nim małżonek przysposabiającego.
Co istotne, istnieją przyczyny, których wystąpienie uniemożliwia uprawnionemu nabycie prawa do zachowku. Przykładowo roszczenie o zapłatę zachowku nie przysługuje osobie, która została wydziedziczona przez spadkodawcę.
WYSOKOŚĆ ZACHOWKU
Co do zasady, uprawniony do zachowku występuje z roszczeniem o zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej. Ustalenie jego rzeczywistej wysokości uzależnione jest od konkretnego stanu faktycznego. O wysokości części udziału spadkowego przypadającego z tytułu zachowku decydują dwa kryteria:
- cechy osobiste uprawnionego, tj. małoletniość lub trwała niezdolność do pracy,
- wartość udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym.
Poza wymienionymi powyżej czynnikami, wysokość zachowku uzależniona jest również od stanu majątku spadkodawcy, liczby osób, które są uprawnione do zachowku oraz od wysokości darowizn dokonanych przez spadkodawcę za życia.
MOŻLIWOŚCI MODYFIKACJI SPOSOBU SPEŁNIENIA ROSZCZENIA ZACHOWKOWEGO
W świetle nowelizacji przepisów prawa spadkowego z 2023 r., obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać:
- odroczenia terminu jego płatności,
- rozłożenia go na raty,
- jego obniżenia (w wyjątkowych sytuacjach).
Powyższe uzależnione jest od oceny sytuacji osobistej i majątkowej uprawnionego do zachowku oraz obowiązanego do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku, która dokonywana jest przez sąd orzekający w sprawie o zachowek.
PODSUMOWANIE
Jak wskazano powyżej, wyliczenie wysokości zachowku uzależnione jest od wielu czynników. Postępowanie o zachowek, w toku którego uprawniony dochodzi przysługującej mu części majątku spadkodawcy co do zasady jest złożone i czasochłonne.
Z pomocą adwokata specjalizującego się w sprawach spadkowych Klient może kompleksowo ustalić, czy w konkretnej sytuacji należy się mu zachowek, jeżeli tak, to w jakiej wysokości albo czy jest osobą, której może dotyczyć obowiązek zapłaty roszczenia z tytułu zachowku.
Zapraszamy do kontaktu!
Więcej informacji na temat kwestii związanych z prawem spadkowym znajdziesz na naszym blogu: